กระเกิดจากอะไร? แยกชนิดและดูแลอย่างไร

กระแต่ละแบบต่างกันอย่างไร?

คำว่า “กระ” ในภาษาไทยใช้เรียกรอยผิวหลายแบบ ซึ่งไม่ได้เป็นภาวะเดียวกันทั้งหมด ตัวอย่างที่พบบ่อย ได้แก่

• กระตื้น (Ephelides): จุดสีน้ำตาลแบน ๆ มักเริ่มเห็นตั้งแต่วัยเด็ก พบบริเวณที่โดนแดด เช่น จมูก แก้ม และไหล่
• กระแดด (Solar lentigines): จุดหรือปื้นสีน้ำตาลจากแดดสะสม มักพบบนใบหน้า หลังมือ และแขน โดยพบมากขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น
• กระลึก เช่น ปานโฮริ (Hori naevus): รอยสีน้ำตาลอมเทาหรือเทาอมฟ้า มักพบที่แก้มทั้งสองข้าง มีเซลล์สร้างเม็ดสีอยู่ในชั้นหนังแท้ ต่างจากกระตื้นและกระแดด
• กระเนื้อ (Seborrhoeic keratosis): รอยจากการเพิ่มจำนวนของเซลล์ผิว มักเป็นตุ่มหรือปื้นที่ผิวเรียบหรือขรุขระ ไม่ใช่กระตื้นที่มีเพียงสีผิวเปลี่ยนไป

ลักษณะเหล่านี้ช่วยให้เข้าใจคำเรียกเท่านั้น ไม่เพียงพอสำหรับวินิจฉัยจากรูปหรือสีของรอย หากไม่แน่ใจควรให้แพทย์ตรวจผิวก่อนเลือกการรักษา

กระเกิดจากอะไร ทำไมโดนแดดแล้วเข้มขึ้น?

กระตื้นเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม เมื่อผิวได้รับรังสี UV เซลล์สร้างเม็ดสีจะผลิตเมลานินเพิ่ม ทำให้กระเห็นชัดขึ้น พบได้บ่อยในคนผิวขาว แต่คนสีผิวอื่นก็เป็นได้

ส่วนกระแดดสัมพันธ์กับการได้รับ UV สะสมเป็นเวลานาน ไม่ควรนำสาเหตุนี้ไปอธิบายกระลึกหรือกระเนื้อทั้งหมด เพราะเป็นคนละภาวะกัน

กระต่างจากฝ้าและรอยดำอย่างไร?

ฝ้า มักเป็นปื้นสีน้ำตาลหรือเทาบนใบหน้าทั้งสองข้าง ส่วนรอยดำหลังการอักเสบมักอยู่ในตำแหน่งที่เคยเป็นสิว แผล หรือผื่น คำว่า จุดด่างดำ เป็นคำกว้างที่ใช้เรียกรอยคล้ำจากหลายสาเหตุ รอยเหล่านี้อาจเกิดร่วมกันได้ จึงไม่ควรเลือกวิธีรักษาจากสีหรือขนาดเพียงอย่างเดียว

กระจางเองได้ไหม และกลับมาเป็นซ้ำหรือไม่?

กระตื้นอาจจางลงเมื่อได้รับแดดน้อยลง และบางคนเห็นกระน้อยลงเมื่อโตขึ้น แต่ยังกลับเข้มขึ้นเมื่อเจอแดดได้ ส่วนกระแดดมักคงอยู่แม้ลดการออกแดด การป้องกันแดดช่วยลดการเกิดรอยใหม่และอาจช่วยให้รอยเดิมจางลงบ้าง

หลังรักษา กระตื้นหรือกระแดดอาจกลับมาได้ จึงยังต้องดูแลเรื่องแดดต่อเนื่อง หากแพทย์ยืนยันว่าเป็นรอยชนิดไม่อันตรายและไม่ได้รบกวนใจ ก็ไม่จำเป็นต้องลบออกเพื่อสุขภาพ

ดูแลผิวและป้องกันกระเข้มขึ้นอย่างไร?

• ป้องกันแดดสม่ำเสมอ: ใช้กันแดด Broad-Spectrum SPF 30 ขึ้นไป ทาให้ทั่วผิวที่สัมผัสแดด ทาซ้ำประมาณทุก 2 ชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง และหลังว่ายน้ำหรือเหงื่อออกมากตามฉลาก
• ใช้หมวก เสื้อผ้า และที่ร่มร่วมด้วย: กันแดดอย่างเดียวไม่ป้องกัน UV ได้ทั้งหมด อ่าน วิธีเลือกและทาครีมกันแดด ให้เหมาะกับกิจกรรม
• หลีกเลี่ยงการระคายเคือง: ไม่ขัดผิวแรงหรือเร่งผลด้วยครีมหลายชนิด หากใช้แล้วแสบ แดง หรือลอกมาก ให้หยุดผลิตภัณฑ์นั้นและปรึกษาแพทย์ เพราะการอักเสบอาจทำให้เกิดรอยดำเพิ่ม

หากต้องการรักษากระให้จางลง ควรเริ่มอย่างไร?

เริ่มจากให้แพทย์แยกชนิดของรอยก่อน กระแดดบางรายอาจใช้ยาทา หรือพิจารณาเลเซอร์เม็ดสี การรักษาด้วยแสง หรือการผลัดผิว ส่วนกระตื้นอาจจางลงด้วยเลเซอร์เม็ดสีได้ชั่วคราว วิธีที่เหมาะขึ้นอยู่กับชนิดรอย สีผิว และประวัติการรักษา ไม่ใช่ทุกคนต้องทำเลเซอร์

ยาทาอาจระคายเคือง ส่วนหัตถการอาจทำให้ตกสะเก็ด รอยดำเพิ่ม สีผิวอ่อนลง หรือเกิดแผลเป็นได้ ควรถามแพทย์เรื่องผลที่คาดหวัง ความเสี่ยง ระยะพักฟื้น และค่าใช้จ่ายรวม โดยไม่ยึดจำนวนครั้งหรือระยะเวลาของคนอื่นเป็นเกณฑ์ ดู ทางเลือกการรักษาฝ้า กระ และจุดด่างดำ เพิ่มเติม

หลังทำหัตถการ ให้ดูแลแผลตามคำแนะนำ ไม่แกะสะเก็ด และถามแพทย์ก่อนกลับไปใช้กรดผลัดผิวหรือเรตินอยด์ หากยังมีแผล ควรถามว่าเริ่มทากันแดดได้เมื่อใด

รอยแบบไหนควรพบแพทย์โดยเร็ว?

หากมีจุดเกิดใหม่ที่ดูต่างจากรอยอื่น รอยโตขึ้น เปลี่ยนรูปร่างหรือสี ขอบไม่สม่ำเสมอ มีหลายสี คัน หรือเลือดออก ควรให้แพทย์ผิวหนังตรวจโดยเร็ว ไม่ควรทดลองครีมหรือยิงเลเซอร์กลบรอยก่อนทราบสาเหตุ

อาการเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นมะเร็งผิวหนัง แต่รอยที่ดูคล้ายกระอาจเป็นภาวะอื่นได้ หากต้องการดูแลกระ สามารถปรึกษาแพทย์ที่ Smooth Clinic เพื่อประเมินชนิดของรอยและทางเลือกที่เหมาะกับผิว

เอกสารอ้างอิง

• DermNet. Ephelis และ Solar lentigo.
• DermNet. Naevus of Ota, naevus of Ito and naevus of Hori และ Seborrhoeic keratosis.
• สมาคมศัลยแพทย์ตกแต่งแห่งประเทศไทย. “เลเซอร์” นวัตกรรมเพื่อความงาม. ใช้อ้างอิงคำเรียกกระตื้น กระแดด กระลึก และกระเนื้อ
• American Academy of Dermatology. What can get rid of age spots?
• American Academy of Dermatology. How to apply sunscreen.
• American Academy of Dermatology. Melasma: Signs and symptoms และ How to fade dark spots in darker skin tones.
• American Academy of Dermatology. What to look for: ABCDEs of melanoma.